Białe certyfikaty – opis systemu z przykładami

W ostatnim artykule (tutaj) eksperci Narodowej Agencji Poszanowania Energii przyglądali się fundamentalnym czynnikom przyczyniającym się do rosnących cen energii oraz opisywali w jaki sposób przedsiębiorstwa mogą przeciwdziałać negatywnym skutkom z tego wynikającym.

Tym razem szczegółowo opiszą najpopularniejszy w Polsce system wsparcia modernizacji energetycznych oraz przedstawią realne przykłady wdrożeń i wynikających z nich korzyści finansowych.

W Polsce od kilku lat funkcjonuje system zachęcania inwestorów do realizacji modernizacji mających na celu racjonalne ograniczenie zużycia energii. W każdym z podobnych systemów wsparcia należy udowodnić ile energii uda nam się zaoszczędzić w wyniku realizacji planowanej modernizacji. W tym celu najczęściej należy wykonać odpowiednią analizę techniczno-ekonomiczną, którą w Polsce nazywa się audytem efektywności energetycznej. Czyli – audyt efektywności energetycznej jest podstawą do ubiegania się o przyznanie świadectw efektywności energetycznej w systemie tzw. „białych certyfikatów”. System ten ma na celu zachęcanie inwestorów do realizowania inwestycji poprawiających efektywność energetyczną urządzeń, obiektów i procesów poprzez premię finansową w postaci zbywalnych praw majątkowych. Wielkość premii finansowej jest pochodną wielkości zaoszczędzonej energii w wyniku realizacji danej inwestycji. W związku z tym, że podmioty funkcjonujące na rynku energetycznym są zobowiązane do przedstawiania określonej ilości białych certyfikatów Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki, na Towarowej Giełdzie Energii zapewniony jest ciągły popyt na nie, a cena kształtuje się zgodnie z prawami popytu i podaży. Alternatywą do nabywania i umarzania u Prezesa URE białych certyfikatów jest m.in. wniesienie opłaty zastępczej, której wysokość determinuje maksymalny kurs notowań giełdowych.

Audyt efektywności energetycznej jest opracowaniem zawierającym opis działań modernizacyjnych oraz obliczenia szacowanych oszczędności energii możliwych do uzyskania. Założenia merytoryczne oraz dokładną zawartość jaka wymagana jest od audytu efektywności energetycznej opisano w Rozporządzeniu Ministra Energii z dnia 5 października 2017r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobu sporządzania audytu efektywności energetycznej oraz metod obliczania oszczędności energii. Analizy prowadzone w ramach audytu efektywności energetycznej polegają na wyodrębnieniu poszczególnych składowych większego systemu zużywającego energię, których modernizację rozpatrujemy, a następnie w ich ramach oszacowaniu możliwych do uzyskania oszczędności, przy założeniu braku interakcji między pozostałymi składowymi systemu. Przykładowo analizując oszczędności wynikające z inwestycji w zautomatyzowane elementy zacieniające (np. rolety zewnętrzne) w celu zmniejszenia zużycia energii na cele chłodnicze nie uwzględniamy wzrostu zużycia energii związanej z oświetleniem, a niekiedy również ogrzewaniem (z uwagi na ograniczenie zysków zewnętrznych). Przedstawiony powyżej przykład pokazuje, że jest to metodologia posiadająca pewne niedoskonałości jednak pozwala znacząco uprościć procedurę oraz uniknąć nadużyć, które przy skomplikowanych analizach byłyby trudniejsze do wykrycia na etapie weryfikacji audytu.

Podstawowym celem audytów efektywności energetycznej jest wykazanie oszczędności, na podstawie których wydawane są świadectwa efektywności energetycznej, czyli białe certyfikaty. Co ważne wartość świadectw jest zależna jedynie od wielkości uzyskanych oszczędności (mierzonych w jednostkach energii) przez co ich wartość rynkowa (mogąca osiągać obecnie nawet 1 900 zł/ 1 toe (1,16 MWh)) może w szczególnych przypadkach przekraczać wysokość nakładów inwestycyjnych.

Przedmiotem modernizacji, w ramach której możemy się ubiegać o wydanie białych certyfikatów może być każde przedsięwzięcie, które zostało wymienione na liście przedstawionej w Obwieszczeniu Ministra Energii:

W ramach jednego wniosku można zgłosić przedsięwzięcie lub wiele przedsięwzięć takiego samego rodzaju, które kwalifikują się do określonej kategorii zgodnie z obwieszczeniem. Minimalna roczna oszczędność energii wynikająca z przedsięwzięcia lub przedsięwzięć tego samego rodzaju musi wynosić przynajmniej 10 toe (ok. 116 MWh), w innym wypadku wniosek nie będzie rozpatrywany. Poniżej przedstawiono przykładowe obszary, które kwalifikują się pod opisywany mechanizm:

  • Modernizacja systemu klimatyzacji poprzez dostosowanie tego systemu do potrzeb użytkowych budynku (np. dostosowanie strumienia powietrza do rzeczywistego obciążenia, zastosowanie układów z bezpośrednim odparowaniem, opartych o indywidualne klimatyzatory lub zastosowanie alternatywnych metod chłodzenia).
  • Przedsięwzięcia służące poprawie efektywności energetycznej w zakresie modernizacji lub wymiany:
    • oświetlenia wewnętrznego i zewnętrznego,
    • urządzeń i instalacji wykorzystywanych w procesach przemysłowych lub w procesach energetycznych lub telekomunikacyjnych, lub informatycznych,
  • Przedsięwzięcia służące poprawie efektywności energetycznej w zakresie ograniczeń strat:
    • sieciowych związanych z przesyłaniem lub dystrybucją energii elektrycznej,
    • na transformacji.

Poza wymienionymi powyżej, lista działań jest bardzo obszerna i przedsiębiorstwa z każdej gałęzi przemysłu mają szansę znaleźć na niej obszary, mogące podlegać modernizacji. Każdy podmiot lub osoba fizyczna może brać czynny udział w funkcjonowaniu systemu, pod warunkiem spełnienia wymagań dotyczących rocznych wielkości energii oraz stosując się do procedury związanej ze zgłoszeniem wniosku do Prezesa URE.

Procedura pozyskiwania białych certyfikatów w skrócie wygląda w następujący sposób:

Źródło: NAPE (wszelkie prawa zastrzeżone)

Krok 1.

Pierwszym i najważniejszym krokiem w procesie uzyskiwania białych certyfikatów jest przeprowadzenie audytu efektywności energetycznej i załączenie go do wniosku składanego w URE. Audyt może być wykonany na dwa sposoby – w sposób uproszczony lub w sposób bilansowy, w zależności od rodzaju analizowanego przedsięwzięcia. Lista przedsięwzięć, dla których audyt może zostać wykonany w sposób uproszczony przedstawiona została w Rozporządzeniu Ministra Energii z dnia 5 października 2017r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobu sporządzania audytu efektywności energetycznej oraz metod obliczania oszczędności energii. W wyniku przeprowadzenia audytu, przedsiębiorca rozważający realizację inwestycji poznaje ilość możliwych do uzyskania białych certyfikatów, a co za tym idzie przybliżoną wysokość dofinansowania dla swojego projektu. Audyt efektywności energetycznej jest kluczowym i najbardziej pracochłonnym załącznikiem do wniosku o przyznanie świadectw efektywności energetycznej. Jednak aby cały wniosek przeszedł pomyślnie procedurę weryfikacji, musi być on kompletny, a więc posiadać wszystkie wymagane załączniki. Drugim istotnym załącznikiem jest harmonogram przedsięwzięcia. Ponieważ system białych certyfikatów, funkcjonuje obecnie w postaci systemu zachęty do realizacji przedsięwzięć obniżających zużycie energii, wniosek musi być złożony w URE przed ostatecznym podjęciem decyzji o realizacji inwestycji – czyli przed podpisaniem umowy z wykonawcą prac modernizacyjnych, lub przed zakupem materiałów lub urządzeń niezbędnych do realizacji inwestycji. Doświadczenie pokazuje, że warto skontaktować się z firmą doradczą lub audytorem energetycznym przed podjęciem decyzji o realizacji modernizacji, a nawet na etapie samego „pomysłu”. Profesjonalne firmy doradcze mogą bezpłatnie pomóc w ustaleniu czy pomysł inwestora kwalifikuje się do uzyskania białych certyfikatów, lub nakierować inwestora na optymalizację pomysłu w taki sposób, aby odnieść największe korzyści finansowe, energetyczne i technologiczne.

Krok 2.

Kolejnym etapem jest proces przyjęcia wniosku przez Prezesa URE, ocena wniosku i wydanie świadectwa efektywności energetycznej. Zgodnie z Ustawą o efektywności energetycznej, wniosek powinien zostać rozpatrzony w ciągu 45 dni od daty jego złożenia. W przypadku, gdy stwierdzone zostaną braki formalne, URE poinformuje wnioskodawcę o potrzebie uzupełnienia wniosku. Wnioskodawca w terminie 7 dni uzupełnia wniosek, pod rygorem odrzucenia wniosku. Wydanie świadectwa efektywności energetycznej oznacza gwarancję rejestracji świadectw na koncie wnioskodawcy na Towarowej Giełdzie Energii po zakończeniu inwestycji. Oczywiście pod warunkiem, że inwestycja zostanie zrealizowana zgodnie z informacjami przedstawionymi we wniosku. W przypadku inwestycji, których roczna oszczędność energii udokumentowana audytem przekracza 100 toe, wymagane jest przeprowadzenie audytu weryfikującego uzyskaną oszczędność energii po zrealizowaniu inwestycji.

Krok 3.

Pomyślne złożenie wniosku i przyznanie białych certyfikatów powoduje, że wnioskodawca jest zobligowany do zrealizowania inwestycji, na podstawie której wnioskował o przyznanie świadectw efektywności energetycznej. W ciągu 45 dni od zakończenia realizacji inwestycji, wnioskodawca, któremu przyznano białe certyfikaty składa do Prezesa URE zawiadomienie o zakończeniu realizacji inwestycji.

Krok 4.

W ciągu 7 dni od wpłynięcia zawiadomienia o zakończeniu realizacji inwestycji, URE przesyła do TGE informację o wysokości praw majątkowych przyznanych wnioskodawcy. Na koncie wnioskodawcy w rejestrze praw majątkowych TGE zapisana zostaje ilość przyznanych białych certyfikatów. Prawa majątkowe wynikające z posiadanych białych certyfikatów są zbywalne, co oznacza, że mogą zostać sprzedane za pośrednictwem domu maklerskiego. Zysk ze sprzedaży świadectw stanowi dochód przedsiębiorstwa.

Przykłady optymalizacji energetycznej w systemie „białych certyfikatów”

Jak już napisano wyżej, system świadectw efektywności energetycznych zwanych potocznie „systemem białych certyfikatów” pozwala na pozyskanie wsparcia finansowanego na planowane inwestycje, których celem głównym, bądź pośrednim jest poprawa efektywności energetycznej modernizowanego obszaru. Oznacza to, że wszelkie działania realizowane zarówno w ramach modernizacji, jak i napraw okresowych, których rezultatem jest uzyskanie lepszego efektu energetycznego przy zapewnieniu wymaganych parametrów użytkowych mogą stać się podstawą do wystąpienia o wydanie świadectw efektywności energetycznej (białych certyfikatów). Podstawą wniosku mogą być przedsięwzięcia polegające min. na:

  • Izolacji kanałów wentylacyjnych.
  • Montażu układu odzysku ciepła.
  • Zastosowaniu gruntowych wymienników ciepła.
  • Montażu automatyki sterującej pozwalającej na optymalizację strumieni powietrza wentylacyjnego (np. za pośrednictwem falowników).
  • Wymianę / modernizację agregatów chłodniczych (np. doposażenie w układ freecoolingu).
  • Wymiana silników w napędach wentylatorów na bardziej efektywne energetycznie.
  • Optymalizacja ciągów wentylacyjnych (pod kątem zmniejszenia strat ciśnienia).
  • Wymiana wentylatorów spalin na bardziej efektywne energetycznie.
  • Odzyskiwania ciepła z procesów technologicznych (np. odciągów powietrza zanieczyszczonego, bądź wykorzystywanego do chłodzenia urządzeń technologicznych).

W niniejszym artykule zaprezentowane będą przykładowe działania wraz z szacunkowym efektem energetycznym i ekonomicznym oraz prognozowaną wielkością wsparcia z mechanizmu świadectw efektywności energetycznej (białych certyfikatów).

  1. Przykład – Izolacja przemysłowej instalacji wentylacji odciągowej

W przedsiębiorstwie zajmującym się produkcją mebli, przy każdym  stanowisku do obróbki drewna prowadzony jest odciąg powietrza w celu usuwania zanieczyszczeń. Powoduje to intensywną wymianę powietrza w kubaturze ogrzewanej hali produkcyjnej. Powietrze kierowanej jest do filtrów w których oczyszczane jest z zanieczyszczeń po czym jest w całości recyrkulowane na halę. Filtry zbudowane są w postaci komór z blachy stalowej o łącznej powierzchni ok. 200 m2. Izolacja ścian komór filtracyjnych pozwoli na ograniczenie wychładzania powietrza wentylacyjnego. Średnia temperatura powietrza wewnętrznego w ciągu roku wynosi ok. 22 oC. Poniżej zamieszczono tabelę z wyliczeniami szacowanego efektu ekonomicznego i energetycznego. Przedsiębiorstwo do ogrzewania wykorzystuje odpad drzewny powstały w procesie produkcyjnym, którego wartość wyceniono
na ok. 10 zł/MWh (jako ekwiwalent jego wartości rynkowej).

Tabela 1. Obliczenia zmniejszenia zużycia energii finalnej oraz oszczędności wynikających
z wykonania izolacji komór wentylacyjnych

Jak wynika z powyższej tabeli wartość białych certyfikatów pozwoli na 100%  zwrot nakładów inwestycyjnych. Jest to tym bardziej istotne, że z uwagi na bardzo niskie ceny ciepła w analizowanym zakładzie wszelkie modernizacje są nieopłacalne z punktu widzenia okresu zwrotu, jednak w mechanizmie świadectw efektywności energetycznej wartość wydanych białych certyfikatów zależna jest jedynie od wielkości oszczędności energetycznych. A więc może zmotywować przedsiębiorstwo do podjęcia działań modernizacyjnych pomimo niewielkich oszczędności kosztu eksploatacyjnego.

2. Przykład – Odzysk ciepła z instalacji odciągowej lakierni

W przedsiębiorstwie zajmującym się produkcją mebli funkcjonuje linia lakierni wyposażona
w centralę odciągową usuwającą zanieczyszczone powietrze do atmosfery. W trakcie audytu energetycznego przeprowadzono pomiary temperatury usuwanego powietrza, które wykazały, że jego temperatura wynosi średnio 41 oC. W ramach modernizacji zaproponowano zastosowanie odzysku ciepła z instalacji odciągowej i wykorzystanie go w centrali nawiewnej sąsiadującej hali magazynowej w sekcji preheatingu. Zaproponowano układ odzysku ciepła z czynnikiem pośredniczącym. Obliczenia wykonano dla danych godzinowych z typowego roku meteorologicznego oraz danych pozyskanych w trakcie pomiaru. Na poniższym wykresie zaprezentowano obliczone zapotrzebowanie na moc grzewczą wyżej opisanej centrali nawiewnej w stanie istniejącym (Wariant 0) i po proponowanej modernizacji (Wariant 1).

Wykres 1. Porównanie godzinowego zapotrzebowania na moc grzewczą dla Stanu Obecnego i po proponowanej modernizacji w centrali wentylacyjnej.

Jak wynika z powyższego wykresu zastosowanie układu odzysku ciepła pozwoli w odczuwalny sposób zmniejszyć zużycie energii grzewczej. W celu przeprowadzenia analizy ekonomicznej założono cenę ciepła jak w poprzednim przykładzie (10 zł/MWh). Poniżej zamieszczono tabelę prezentującą wyniki.

Tabela 2. Obliczenia zmniejszenia zużycia energii finalnej oraz oszczędności wynikających
z zastosowania układu odzysku ciepła

Jak wynika z powyższej tabeli inwestycja polegająca na zastosowaniu odzysku ciepła jest opłacalna nawet bez wsparcia finansowego, a wartość białych certyfikatów wielokrotnie przewyższy szacunkowe nakłady inwestycyjne.

3. Przykład – Modernizacja napędów w wentylatorach

W przedsiębiorstwie produkcyjnym wyposażonym w rozbudowaną instalację wentylacji funkcjonuje 5 silników elektrycznych wyprodukowanych na przestrzeni lat 1985 – 2002, których łączna moc wynosi 291 kW. W audycie energetycznym stwierdzono, że możliwa jest modernizacja w wyniku której zainstalowana moc zostanie zmniejszona do 262 kW przy zachowaniu wymaganych parametrów użytkowych. Zaproponowano zastosowanie napędów klasy IE4 o sprawności znacznie wyższej niż w istniejących jednostkach. Poniżej zamieszczono obliczenia szacunkowego zmniejszenia zużycia energii elektrycznej (finalnej) oraz efektu ekonomicznego omawianego działania. Do obliczeń przyjęto cenę energii elektrycznej na poziomie 300 [zł/MWh] i cenę mocy zamówionej na poziomie 10 000 [zł/MW/m-c].

Tabela 3. Obliczenia zmniejszenia zużycia energii finalnej oraz oszczędności wynikających
z wymiany napędów w wentylatorach.

Jak wynika z powyższej tabeli modernizacja starych napędów może być uznana za opłacalną również bez wsparcia w postaci białych certyfikatów. Ale nawet pomimo stosunkowo niskiej wartości świadectwa efektywności energetycznej w porównaniu do nakładów inwestycyjnych, może ono stanowić dodatkową zachętę dla inwestora przy podejmowaniu decyzji.

PROFILE AUTORÓW

Mgr inż. Marek Amrozy, ekspert NAPE, kierownik działu Efektywności Energetycznej. Doświadczony audytor energetyczny, autor lub współautor ponad 500 audytów energetycznych budynków, sieci ciepłowniczych, źródeł ciepła (w tym odnawialnych) oraz obiektów przemysłowych. Autor kilkudziesięciu koncepcji przedprojektowych odnawialnych źródeł energii.

dr inż. Maciej Mijakowski, adiunkt na Wydziale Instalacji Budowlanych, Hydrotechniki i Inżynierii Środowiska Politechniki Warszawskiej, prezes Fundacji Poszanowania Energii, członek zarządu International Building Performance Simulation Association Poland oraz Zrzeszenia Audytorów Energetycznych, ekspert Narodowej Agencji Poszanowania Energii, specjalista w zakresie efektywnych energetycznie rozwiązań w budownictwie (ze szczególnym uwzględnieniem wentylacji i klimatyzacji) oraz przemyśle (energia chłodnicza, odzysk ciepła odpadowego).

Mgr inż. Olaf Dybiński, Specjalista ds. analiz energetycznych w Narodowej Agencji Poszanowania Energii. Doświadczony audytor energetyczny, autor i współautor wielu opracowań analiz energetycznych budynków w zakresie oceny budynków BREEAM, zajmujący się w szczególności opracowywaniem modeli budynków do dynamicznych symulacji energetycznych i optymalizacją energetyczną budynków nowoprojektowanych i modernizowanych.

Mgr inż. Tomasz Kułakowski, specjalizuje się w audytach energetycznych przedsiębiorstw oraz analizach opłacalności OZE. Przeprowadził kilkadziesiąt badań szczelności budynków, w tym budynków pasywnych, NF15 i NF40 oraz posiada w tym zakresie certyfikat Polskiego Instytutu Budynków Pasywnych. W Narodowej Agencji Poszanowania Energii pracuje jako specjalista ds. analiz energetycznych

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *